تماس با ما پرسش های شما محصولات فرهنگی
يكشنبه ، ۲۲ فروردين ۱۳۹۵ ، ۱۴:۳۰

انتخابات جنجالی مجلس هفدهم در اصفهان

نوشته شده توسط  عیدالمهدی رجائی
امتیاز این گزینه
(0 رأی)

دوره هفدهم مجلس شورای ملی یکی از عجیب‌ترین دوره‌های تاریخ مجالس ایران است. یک سال بود با نخست وزیری دکتر محمد مصدق جانی تازه به نهضت ملی ایران وارد شده و موضوع مبارزات مردم برای ملی شدن صنعت نفت به اوج خود رسیده بود. دکتر مصدق با امیدی صد چندان چشم به مجلسی دوخته بود که در تحت دولت او، به دور از نفوذ و دسیسه قرار بود برپا گردد. مجلسی که می‌خواست در ملی شدن صنعت نفت مدد کار دولت باشد؛ مجلس هفدهم.

انتظار از مجلس هفدهم بسیار بالا بود. در اطلاعیه مدیران جراید اصفهان در سال 1330 می‌خوانیم: «در این موقع که انتخابات دوره هفدهم قانونگزاری در شرف انجام است، وملت بیدار و هشیار ایران باید رشد ملی خود را از هر جهت به منصه ظهور برساند و وظیفه هر فرد اصفهانی علاقه مند به آزادی و استقلال ایران این است که در انتخاب وکیل نهایت دقت و مواظبت را به عمل آورده و اشخاصی را به مجلس شورای ملی اعزام د اد که در تکمیل نهضت ملی شدن نفت و ریشه کن ساختن نفوذ اجانب که منشا تمام بدبختی ها و بیچارگی‌های نیم قرن اخیر است،

کوشش و جدیت نماید. بر همشهری‌های عزیز پوشیده نیست که مجلس دوره هفدهم باید مجلسی باشد که زنجیرهای پوسیده استعمار را به کلی نابود و ریشه بدبختی و بیچارگی ملت کهن سال را از بیخ وبن برکنده و از طریق تدوین قوانین مفید و دنیا پسند، محیط پر از درد و محن کنونی را تبدیل به یک محیط خالی از تحریک و دسیسه نموده و برای زندگانی مرفه و شرافتمندانه فرد فرد ملت ایران آماده و مهیا سازد. » (روزنامه مجاهد، ش 11، 11 اسفند 1330) این انجمن روزنامه نگاران کاندیدای خود را «حسن صدر» معرفی کرد کسی که در دادگاه لاهه همراه با دکتر مصدق به دفاع از حقوق ملت ایران اقدام کرد.

مجلس شانزدهم رو به پایان بود. ابوالفتح قهرمان (سرداراعظم )، دولت آبادی و برومند بودند، نمایندگان اصفهان در مجلس شانزدهم به شهر آمده و در فکر تجدید مطلع بودند. اما این بار صحنه شلوغ تر شده بود. در تب و تاب تازه ای که فضای سیاسی کشور تجربه میکرد، هر گروه و دسته ای به فکر افتاده بود نماینده ای به مجلس بفرستد. در آن روزها انتخابات هر شهر و استان در روزی برگزار می‌شد و اینگونه نبود که همه در یک روز برگزار شود. در روز اول بهمن ماه 1330 انتخابات تهران صورت گرفت و عمدتاً نمایندگان جبهه ملی و دوستان  دکتر مصدق به مجلس راه یافتند. اما در شهرستان‌ها اوضاع به گونه ای دیگر بود.

وقتی دستور شروع انتخابات به ابوالقاسم امینی استاندار اصفهان رسید، وی انجمن نظار را متشکل از 36 نفر از بزرگان شهر تشکیل داد. این هیات خود منتخب 108 نفر دیگر بودند که در هر انتخاباتی از طبقات مختلف شهر به استانداری دعوت شده و هیات نظار را تعیین می‌کردند.

در این شرایط عداوت و کینه میان دسته جات و احزاب سیاسی به روزنامه‌ها و مطبوعات کشیده می‌شد. خصوصاً اعضا و مطبوعات وابسته به حزب توده، با روش‌های پرهیاهو و با هوچیگری فضا را به خشونت کشانیده و سطور مطبوعات را از فحش و بدگویی نسبت به افراد و کاندیداها آکنده می‌کردند. روزنامه مجاهد توسط علی مجاهد، رئیس اداره تبلیغات و رادیوی اصفهان منتشر می‌شد. این روزنامه طرفدار دربار بود. البته تا پیش از کودتای 28 مرداد به ظاهر از دولت مصدق پشتیبانی می‌کرد. به هر حال او فضای انتخاباتی اصفهان و روش‌های تبلیغی کاندیداها را در بهمن 1330 چنین به تصویر کشیده است:

« عده ای که خود را وابسته به دولت ملی می‌دانند، از روز گذشته با صلم و صلوات تمثال‌های نازیبای خود را هر یک با ژست خاصی، با فتوای اشخاص مجهول الهویه، به تیر چراغ برق‌های شرکت توربین و چنارهای کهنسال شاه عباسی واقع در چهارباغ تاریخی چسبانیده اند. و نیز بلندگوهای کرایه در گوشه و کنار نصب و عده ای پشت آن شروع به تبلیغ کرده اند. و همچنین چند دستگاه بلندگوی سیار با ماشین به دور شهر، مردم را تشویق به انتخاب فلان و فلان می‌کنند.

هفته گذشته را در اصفهان باید هفته چسبانیدن عکس و اعلامیه کاندیداها نام گذاشت. مضحک تر از همه اصفهان و اصفهانی که در سرنوشت خود مختار و مجاز است، هنوز اقدامی نکرده و با چشمی بسیار تحقیرآمیز به این نمایشات کمدی می‌نگرد.  زیرا اصفهان تاریخی و با عظمت، که روزی مقر بزرگترین سلاطین روی زمین بوده، و در دوره‌های پر افتخار خود برای و حریت و آزادی جان فشانی‌های بی مانندی از خود ابراز داشته، و حتی برای انتخابات مجلس هم افرادی مانند سید حسن مدرس به مجلس شورای ملی گسیل داشته، امروز به خود اجازه نمی دهد هر بی سر و پایی را به کرسی وکالت بنشاند. (روزنامه مجاهد، ش 7، 4 بهمن 1330) گفتنی است علی مجاهد و روزنامه چهلستون در میان بازیگران قدرت، به باغ نو و صارم الدوله نزدیک بودند و مرتب به افرادی که انتقاداتی بر این افراد وارد می‌کردند از جمله امیرقلی امینی مدیر روزنامه اصفهان و احمد انواری مدیر روزنامه پرخاش، حمله کرده و آنها را مورد شدیدترین حملات قلمی قرار می‌دادند.

از زبان نویسندة چلهستون اهمیت مجلس هفدهم و علت اقبال گسترده مردم بدان این بود «‌پس از شانزده دوره که انتخابات مجلس شورای ملی بی‌سر و صدا صورت می‌گرفت، پیش آمد ملی شدن نفت بوسیلة مجلس شورای ملی ناگهان افکار مردم را متوجه ساخت که مجلس شورای ملی مرکز ثقل مملکت ] میباشد[این اندیشه و تفکر خواه ناخواه جمعی را به فکر راه یافتن در این مکان مقدس انداخته و دیگران را هم وادار نموده است که در انتخابات نمایندگان شرکت و دخالت نمایند … این پیش آمد قهراً سبب گردیده که درمردم نیز جنب و جوشی پدید آید … شاهد این فعالیت‌ها اعلامیه‌‌های رنگارنگ و مختلفی است که با امضاهای متعدد به در و دیوار چسبانیده و یک یا چندکاندید خود را معرفی نموده‌اند »( چهلستون، ش 21، 21 بهمن 1330) راجع به تعداد کاندیداهای شهر در روزنامه‌ها اختلاف نظر وجود دارد. روزنامه عرفان عدة کاندیداهای شهر را 110 نفر میداند (عرفان،، ش 3237، 21 آذر 1330)

اما در همان زمان روزنامه چهلستون کاندیداها را متجاوز از سی نفر میداند (چهلستون، ش 14 ،1 دی 1330). از آنجا که حوزه‌‌های برخوار، جی، قهپایه، براآن، ماربین و اردستان جزو حوزة شهر اصفهان بودند، نگرانی کاندیداهای ملی آن بود که به مانند سابق آرای شهر تأثیر زیادی در نتیجه انتخابات نداشته باشد و ملاکین بزرگ بتوانند با بسیج و خرید آراء قصبات، کاندیدای خود را واجد اکثریت کنند و سه نفرکاندیدای حوزه اصفهان بدین شکل انتخاب شوند.

در اسفند 1330 انجمن نظار شهر با دعوت از 108 نفر از بزرگان و رای گیری میان آنها و انتخاب 9 نفر تشکیل شد. اولین رئیس انجمن امام جمعه ( سلطان العما ) شد و باقی اعضاء اینان بودند: دکترمرتضی حکمی، محمدعلی نواب، تقی محمدی، کاظم صدریه، جلال ناصری، فاضل نوری، ابوالقاسم تبریزی و غلامعلی توسلی. انجمن به سرعت کار خود را در کتابخانه فرهنگ شروع کرد (مجاهد، ش 11، 11 اسفند 1330). اما از همان ابتدا انجمن نظار اصفهان گرفتار تشنج و چند دستگی شد. تا بدانجا که عده‌ای از آنان از جمله رئیس انجمن استعفا داد و به جای او دکترحکمی رئیس انجمن نظار گردید. از 29 آبان 1330انتخابات شروع شد انتخابات چند شهر کشور انجام شده بود و قرار بود که انتخابات اصفهان نیز در اوایل خرداد 1331 انجام شود که دکتر مصدق بارسفر لاهه را بست. نخست وزیر که خود امید فراوانی به مجلس 17 بسته بود با این استدلال که در غیاب او مخالفین در امر انتخابات دخالت سوء خواهند کرد دستور داد شهرهایی که انتخابات آن انجام نشده تا بازگشت او از لاهه کار را متوقف کنند (عرفان، ش 3277، 5 خرداد 1331). اصفهان نیز از جمله این شهرها بود. درباره تاخیر در انتخابات اصفهان گفتنی است در تهران انتخابات مجلس هفدهم در بهمن 1330 برگزار شد. اما در اصفهان معلوم شد که به مناسبت فرا رسیدن عید نوروز انتخابات اصفهان به تاخیر افتاده و در روز 16 فروردین1331 برگزار خواهد شد. در این میان ابوالقاسم امینی از استانداری اصفهان به کنار رفت و امیر نصرت اسکندری، نماینده سابق مجلس، به سمت استانداری اصفهان منصوب شد.  در این فاصله در فرودین 1331 مابین هیات نظار انتخابات اختلافاتی افتاد و سرانجام دکتر مرتضی حکمی به ریاست هیات نظار  انتخاب شد. در آن زمان اعلام گردید که انتخابات در نیمه اردیبهشت 1331 برگزار خواهد شد. امیر نصرت اسکندری استاندار جدید هم که وارد شد اولین وظیفه خود را برگزاری یک انتخابات سالم اعلام کرد. اما کار انتخابات در اصفهان به کندی  پیش می‌رفت تا این که در خرداد 1331 اعلام شد طبق تصمیم هیات وزیران، در محل هایی که انتخابات در جریان و یا شروع نگردیده بود، تا انجام کار نفت و مراجعت نخست وزیر از لاهه، به تعویق افتاد. (مجاهد، ش17، 3 خرداد 1331)

پس از آن ماجرای 30 تیر و رفراندوم انحلال مجلس هفدهم و مسائلی که هنوز بر نگارنده معلوم نیست، انتخابات اصفهان و چند شهر دیگر را به عهدة تعویق انداخت و البته همین به درازا کشیدن تبلیغات انتخاباتی فضای سیاسی شهر را در التهاب دائم نگه داشته بود. روزنامه مجاهد یکسال بعد از دکترمصدق گلایه کرد که «‌مهمترین اصل مشروطیت را تعطیل کرده » و «‌تا امروز که متجاوز از یکسال از افتتاح مجلس ]17[ میگذرد هنوز 57 صندلی نمایندگی خالی است و استان‌ها و شهرستان‌‌های بسیار حساس و مهمی در ادارة امور وطن خود شرکت ندارند »( مجاهد، ش 41، 8  اردیبهشت 1332)  بدتر آنکه مدتی بود دورة انجمن شهر اصفهان نیز به پایان رسیده و انتخابات اعضای انجمن شهر نیز انجام نشده بود.

به هرحال چنانکه گفتیم مجلس هفدهم منحل شد و انتخابات مجلس هجدهم نیز بعد از وقوع کودتا و کمرنگ شدن فعالیت‌‌های سیاسی احزاب و مردم انجام پذیرفت. روزنامه چهلستون راجع به انتخابات مجلس هجدهم در اصفهان نوشت: «‌آنچه پیش‌بینی میشود این است که کار انتخابات استان دهم بدون سر و صدای زیاد خاتمه پیدا کند و علت هم کمی تعداد کاندیداهاست نسبت به ادوار گذشته. زیرا تا آنجا که مسلم شده در خود شهر اصفهان بیش از پنج شش نفر تاکنون کاندیدا وجود ندارد … از سه نفر یکی تقریباً مسلم و بلامعارض می‌باشد و آن جناب آقای حسام‌الدین دولت‌آبادی[1] می‌باشند … آقایانی‌که بیشتر شانس وکالت دارند: حسام‌الدین دولت‌آبادی، دکتر مشیرفاطمی و حیدرعلی برومند می‌باشند » (چهلستون، ش 112، 28 دی 1332)

انتخابات مجلس هیجدهم در اصفهان به تاریخ  14 بهمن 1332 انجام پذیرفت وهمانگونه که چهلستون پیش‌بینی کرده بود همان سه نفر انتخاب شدند، اما میزان آراء نشان از تقلب گسترده در انتخابات داشت: کل آرای اخذ شده :147509 رای. حسام‌الدین دولت‌آبادی 56236 رای، عبدالحسین مشیرفاطمی 49816 رای، حیدرعلی برومند 41457 رای(چهلستون، ش 119، 17 اسفند 1332). جای تعجب است که در رفراندوم انحلال مجلس با آن همه شور و شوق در اصفهان 43هزار رای به صندوق ریخته شد و در انتخاباتی که از یکماه پیش نتایج آن دقیقاً پیش‌بینی می‌شد 147 هزار رای داده شد!

روزنامه چهلستون در اعتراض به روند انتخابات نوشت «‌به عقیدة دسته‌ای تاکنون در هیچ یک از ادوار گذشته انتخاباتی رسواتر از این دوره نبوده است، زیرا که در بعضی حوزه‌‌های داخل شهر به اندازه‌ای خرابکاری و اعمال نظر شده که حقا باید انجمن مرکزی آرای صندوق‌‌های متعلق به آن حوزه‌ها را ابطال نماید »(چهلستون، ش 119، 17 اسفند 1332) درهمان زمان انتخابات دومین دورة مجلس سنا در اصفهان نیز انجام پذیرفت و نتایج‌ آراء چنین بود :صارم‌الدوله 1907 رای، مشیرفاطمی 1904 رای سیدحسن چهارســوقی 1711 رای (چهلستون، ش 115، 19 بهمن 1332). این نتایج به حقیقت بسیار نزدیکترند.

بدین ترتیب پرونده انتخابات هفدهم در اصفهان بسته شد.

برگرفته شده از ماهنامه فرهنگی اجتماعی برای فردا، سال سوم/ اسفند‌ماه 1394/ شماره دهم.

افزودن نظر






کد امنیتی
بازنشانی

قدرت گرفته از جی‌کامنت فارسی ، ترجمه و بازنویسی : سی‌ام‌اس فارسی

خبرنامه

با عضویت در خبرنامه از جدیدترین مطالب و تغییرات سایت آگاه شوید.










تصویر روز

نمایش ویدئو از آپارات

بنر

آمار بازدیدکنندگان

mod_vvisit_counterامروز454
mod_vvisit_counterدیروز631
mod_vvisit_counterاین هفته454
mod_vvisit_counterاین ماه13999
mod_vvisit_counterکل بازدیدها1174909

درباره گروه

گروه اصفهان شناسی زنده رود از تابستان 87 توسط جمعی از دوستاران و علاقه‌مندان به اصفهان، فعالیت خود را در زمینه‌ی اصفهان شناسی و معرفی میراث فرهنگی، تاریخی و هنری اصفهان آغاز نمود .
دارای مجوز رسمی از سوی فرمانداری استان اصفهان با شماره ثبت 2661

تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت برای گروه اصفهان شناسی زنده رود محفوظ می باشد. © 1392 طراحی سایت: فناوری اطلاعات خلیج فارس